2001: A Game Odyssey

geoanas

Commodore Vampire
Staff member
Messages
6,956
Reaction score
5,346
Points
223
...
Δυστυχώς η patched έκδοση δεν βγήκε ποτέ ξεχωριστά (μόνο ως update) αφού μετά από ένα hostile takeover της Interstel ο Sorensen εκδιώχθηκε από την ίδια του την εταιρία και η ίδια έκλεισε τις πόρτες της το '92. Η έξοδος του από την βιομηχανία του gaming δεν το χάλασε βέβαια, αφού στην συνέχεια είχε λαμπρή καριέρα στην αεροναυπηγική. Εργάστηκε στην NASA (υπεύθυνος για την σεληνιακή αποστολή Clementine), στο υπουργείο αμύνης, καθηγητής στο KU Aerospace Engineering Department και στο Hawaii Space Flight Laboratory.
...
Ουδέν κακόν αμιγές καλού...
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
13. Star Trek (1972?) Developer: Don Daglow Publisher:- Platform: PDP-10
To δεύτερο(?) Star Trek παιχνίδι είναι δημιούργημα του μεγάλου Don Daglow. O Daglow ήταν φοιτητής στο κολέγιο Pomona όπου σπούδαζε συγγραφή θεατρικών έργων. Ένας καθηγητής, ο Paul Yale, δημιούργησε ένα γκρουπ φοιτητών για να μάθουν προγραμματισμό έξω από τα συνήθη πεδία των θετικών επιστημών. Έτσι γνώρισε τα πρώτα text games της εποχής. Σύμφωνα με τον ίδιο το Star Trek του Mayfield υπήρχε στo mainframe τους από το 1971, πράγμα μάλλον απίθανο αφού η έκδοση που διαδόθηκε ήταν η δεύτερη που γράφτηκε από την αρχή το 1972 σε ένα HP 2000C mini computer και έγινε public domain το 1973. Το καλοκαίρι του 1973 ο David Ahl εξέδωσε τον source code στο DEC edu letter, άρα δεν μπορεί να εμφανίστηκε στους διάφορους DEC PDP πριν από τότε. Άρα το παιχνίδι του Daglow, που πρώτα είχε παίξει την μεταφορά του Star Trek του Mayfield, δεν μπορεί να γράφτηκε νωρίτερα από το τέλος του 1973. Εκτός και αν ο κώδικας της αρχικής έκδοσης για Sigma 7 είχε διαρρεύσει νωρίτερα.

Ανεξάρτητα από την ακριβή ημερομηνία έκδοσης του παιχνιδιού, εδώ έχουμε ένα διαφορετικό παιχνίδι από το Star Trek του Mayfield. Αντί για ένα top down αστρικό χάρτη που τύπωνε ο υπολογιστής, εδώ οι πληροφορίες και τα αποτελέσματα της μάχης δίνονται από τα μέλη του Enterprise σε μορφή πρόζας με τον ύφος που μιλούσαν στην σειρά Star Trek. Έτσι ως διοικητής έδινες διαταγές και τα μέλη του πληρώματος έδιναν τα αποτελέσματα με δραματικό τόνο. Ο Daglow συνδύασε την αγάπη του για την συγγραφή με αυτή για τον προγραμματισμό και το gaming.

Το παιχνίδι σταδιακά απέκτησε βελτιώσεις και με την συνεισφορά του Jonathan Osser που προσέθεσε άξονα z, δηλαδή οι κινήσεις των διαστημοπλοίων πλέον γίνονταν σε τρεις διαστάσεις. Χωρίς την γνώση του Daglow, το παιχνίδι διαδόθηκε με ταινίες DECUS (Digital Equipment Computer Users' Society: το user group των υπολογιστών DEC) όπου είχε υπολογιστές DEC, κάτι που το έμαθε αργότερα όταν άρχισε να παίρνει fan mail στην εστία του και έγινε ένα από τα πιο δημοφιλή computer games της δεκαετίας του '70.

Ποια έκδοση να παίξετε: ακόμα δεν έχω καταφέρει να το βρω. Καταρχάς πρέπει να στήσω ένα PDP-10 emulator, κάτι όχι ιδιαίτερα εύκολο, και δεύτερον να το εντοπίσω στα αρχεία των προγραμμάτων PDP-10 κάτι διόλου εύκολο (αν φυσικά διασώζεται) αφού δεν γνωρίζω το όνομα του αρχείου. Ακόμα δεν έχω βρει κάποιον άλλο στο internet που να το έχει κάνει. Θα ήταν ενδιαφέρον, έστω και για να δούμε πότε γράφτηκε. Αν όντως γράφτηκε το 1972 κάτι δεν πάει καλά με το timeline του Star Trek του Mayfield.
 
Last edited:

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
14. Trek73 (1973) Developer: William K. Char, Perry Lee, Dan Gee Publisher: - Platform: HP 2000
To παιχνίδι δεν είναι παραλλαγή του Star Trek του Mayfield αλλά ένα μια text based προσομοίωση μαχών με διαστημόπλοια του Star Trek. O παίκτης έδινε τις εντολές, όπως ο captain Kirk, και στην συνέχεια ο υπολογιστής υπολόγιζε τα αποτελέσματα και τα τύπωνε σε ένα teleprinter. H Computer ΑΙ ήταν πολύ καλή για την εποχή, κάνοντας το παιχνίδι ιδιαίτερα δύσκολο. To παιχνίδι περιείχε διαλόγους και σενάρια από την σειρά, κάτι που το έκανε ιδιαίτερα δημοφιλές στους παίκτες της δεκαετίας του '70. Η πρώτη έκδοση γράφτηκε σε BASIC, στο γυμνάσιο Wilson το 1973 (σκεφθείτε πόσα γυμνάσια στην Ελλάδα είχαν υπολογιστή την δεκαετία του '70 ή ακόμα και του '80: εδώ γελάμε) και στην συνέχεια μεταφέρθηκε σε υπολογιστή του Lawrence Hall of Science (που έχει τεχνολογικά εκθέματα οπότε μπορούσε όποιος ήθελε να παίξει το παιχνίδι), όπου εκεί το γνώρισαν οι περισσότεροι. Το 1984 μεταφέρθηκε σε C σε BSD Unix στο Berkeley, από δύο φοιτητές ανεξάρτητα, ενώ στην συνέχεια οι Jeff Okamoto και Peter Yee ένωσαν τις δύο εκδόσεις και προσέθεσαν στοιχεία στο gameplay σηκωμένα από το επιτραπέζιο Starfleet Battles. Αυτή η έκδοση ήταν και η βάση για τις μετέπειτα εκδόσεις του παιχνιδιού στους προσωπικούς υπολογιστές.

Ποια έκδοση να παίξετε: θα το βρείτε σε Amiga που είχε βγει στις διάσημες fish disks (θέλει Workbench, δεν είναι autoboot), σε έκδοση C που γίνεται compile σε Atari ST και σε Linux, για FreeBSD, αλλά νομίζω ο ευκολότερος τρόπος είναι να το παίξετε σε DOS.

Σας τα έχω πρήξει με τα παιχνίδια Star Trek αλλά ήταν από την μία η σειρά είχε τεράστια επίδραση στην geek culture γενικότερα (και στο gaming ειδικότερα) και από την άλλη αυτά τα πρώιμα mainframe games της δεκαετίας του '70 επηρέασαν παντοιοτρόπως τα μελλοντικά παιχνίδια και πολλοί θρυλικοί game developers ξεκίνησαν παίζοντας ή προγραμματίζοντας τέτοια παιχνίδια. Οπότε οι μη trekkies κάντε λίγο υπομονή, μόλις ολοκληρώσω τα παιχνίδια Star Trek (είμαστε στα παιχνίδια του '70 και στις συνέχειες τους, θα δούμε και κάποια από '80) λέω να γράψω για το άλλο μεγάλο κεφάλαιο, τα παιχνίδια επηρεασμένα από το Star Wars.
 

geoanas

Commodore Vampire
Staff member
Messages
6,956
Reaction score
5,346
Points
223
...
Σας τα έχω πρήξει με τα παιχνίδια Star Trek αλλά ήταν από την μία η σειρά είχε τεράστια επίδραση στην geek culture γενικότερα (και στο gaming ειδικότερα) και από την άλλη αυτά τα πρώιμα mainframe games της δεκαετίας του '70 επηρέασαν παντοιοτρόπως τα μελλοντικά παιχνίδια και πολλοί θρυλικοί game developers ξεκίνησαν παίζοντας ή προγραμματίζοντας τέτοια παιχνίδια. Οπότε οι μη trekkies κάντε λίγο υπομονή, μόλις ολοκληρώσω τα παιχνίδια Star Trek (είμαστε στα παιχνίδια του '70 και στις συνέχειες τους, θα δούμε και κάποια από '80) λέω να γράψω για το άλλο μεγάλο κεφάλαιο, τα παιχνίδια επηρεασμένα από το Star Wars.
Καλά εγώ θα το έθετα πιο κομψά, αφού διαβάζοντας το τελευταίο απόσπασμα που δημοσίευσες σήμερα, ήμουν έτοιμος να σου ρωτήσω αν έχεις κάποια ιδιαίτερη αδυναμία στην εν λόγω σειρά :) Πάντως η μελέτη και η εργασία σου μέχρι τώρα παίρνουν διαστάσεις πραγματικού διδακτορικού. Δεν έχω λόγια, ειλικρινά.
Που ανακάλυψες όλες αυτές τις πληροφορίες, αλήθεια; Πόσο σου πήρε όλη αυτή η προσπάθεια, που άνετα θα μπορούσε να κυκλοφορήσει και σε έντυπη μορφή; Θα μου επιτρέψεις να κάνω μια ανακοίνωση στο FB group μας για το συγκεκριμένο topic; (ή θα την κάνεις εσύ; ;) )

Μπράβο σου και πάλι!
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Καλά εγώ θα το έθετα πιο κομψά, αφού διαβάζοντας το τελευταίο απόσπασμα που δημοσίευσες σήμερα, ήμουν έτοιμος να σου ρωτήσω αν έχεις κάποια ιδιαίτερη αδυναμία στην εν λόγω σειρά :) Πάντως η μελέτη και η εργασία σου μέχρι τώρα παίρνουν διαστάσεις πραγματικού διδακτορικού. Δεν έχω λόγια, ειλικρινά.
Που ανακάλυψες όλες αυτές τις πληροφορίες, αλήθεια; Πόσο σου πήρε όλη αυτή η προσπάθεια, που άνετα θα μπορούσε να κυκλοφορήσει και σε έντυπη μορφή; Θα μου επιτρέψεις να κάνω μια ανακοίνωση στο FB group μας για το συγκεκριμένο topic; (ή θα την κάνεις εσύ; ;) )

Μπράβο σου και πάλι!
Σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Ασχολούμαι με το retrogaming και την ιστορία του πάνω από 20 χρόνια, βάλε και το τότε που το ζήσαμε όσο εξελισσόταν, άρα πάμε στα 30 χρόνια+. Ε υπάρχει συσσωρευμένη γνώση :D. Μου αρέσει η ιστορική έρευνα στα παιχνίδια, έχει μεγάλο ενδιαφέρον και όσο ψάχνεις βρίσκεις και πέφτεις και σε πράγματα που δεν γνώριζες.
Δεν είμαι φανατικός του Star Trek, αλλά αφού το ξεκίνησα έτσι είπα να το ολοκληρώσω, βάζοντας τα σημαντικότερα παιχνίδια του είδους, που όπως βλέπετε είναι συνυφασμένα με το gaming της δεκαετίας του '70 και στην συνέχεια πέρασαν και στους προσωπικούς το '80.
Θα μπορούσα να κάτσω να το γράψω σε βιβλίο, όντως, αλλά μάλλον θα βαριόμουνα, και σε blog θα βαριόμουνα. Προτιμώ να υπάρχει συνεχής αλληλεπίδραση και κουβεντούλα, γιαυτό προτιμώ το forum. Αν και όποτε τελειώσει, μπορεί να γίνει pdf και να ανέβει στο internet για όποιον ενδιαφέρεται να το κατεβάσει.
Με φουμπού δεν ασχολούμαι οπότε αν θες να κάνεις ανακοίνωση, ελεύθερα. :)
 

Ethaniel

Retro Starter
Messages
6
Reaction score
7
Points
3
Μου αρεσει πολυ το thread! Μια προσθηκη των roguelikes λειπει νομιζω, εκτος και αν ειναι ηδη στα σκαρια ή εκτος θεματος.
Τα λατρεψα και μεχρι πριν καποια χρονια επαιζα αποκλειστικα τετοια παιχνιδια. Το random generation ηταν κλειδι σε αυτα τα παιχνιδια σε συνδιασμο με το crpg στοιχειο.
 

lliont

Retro Starter
Messages
45
Reaction score
169
Points
43
Γεια σου Leon, πολύ ωραία δουλειά. Βλέποντας τις πληροφορίες για το Star Trek ήθελα να προσθέσω (ελπίζoντας ότι δεν διακόπτω τη συνέχεια του thread) την δικιά μου σχέση με το παιχνίδι.
Το 1976 ο Li-Chen Wang έγραψε την Palo Alto Tiny BASIC για υπολογιστές βασισμένους στον 8080 με ελάχιστες απαιτήσεις μνήμης (2-4Κ) και την δημοσίευσε στο περιοδικό Dr. Dobb's Journal of Computer Calisthenics & Orthodontia. Ο ίδιος μετά από λίγο έγραψε μια έκδοση του Star Trek για την basic του.
Στον homebrew υπολογιστή που έφτιαξα τον Lion ψάχνοντας μια ελαφριά έκδοση basic να κάνω port και μια και ο κώδικας της ιστορικής για την επίδρασή της στους ερασιτέχνες της εποχής Palo Alto Tiny Basic ήταν διαθέσιμος, επίλεξα αυτήν.
Έτσι το παιχνίδι Star Trek ήταν το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα-παιχνίδι που έτρεξε στον υπολογιστή μου και το πρόγραμμα που χρησιμοποιούσα για να τεστάρω την σωστή μεταφορά της TB σε Lion assembly.
Στιγμιότυπο οθόνης από το αυθεντικό star trek basic πρόγραμμα του 76 στον Lion.
19022
 

Attachments

Last edited:

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Γεια σου Leon, πολύ ωραία δουλειά. Βλέποντας τις πληροφορίες για το Star Trek ήθελα να προσθέσω (ελπίζoντας ότι δεν διακόπτω τη συνέχεια του thread) την δικιά μου σχέση με το παιχνίδι.
Αστειεύεσαι; Ακριβώς για αυτό το γράφω σε forum για να γίνεται συζήτηση! Φοβερή πληροφορία, που δεν την γνώριζα και απίστευτη δουλειά που έχεις κάνει στον Lion. Συγχαρητήρια! Πραγματικά έχω μείνει άναυδος.

Ίσως το Tiny Trek του Li-Chen Wang να είναι η πρώτη μεταφορά του Star Trek στους μικροϋπολογιστές της εποχής, όπως τον Altair 8800.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Μου αρεσει πολυ το thread! Μια προσθηκη των roguelikes λειπει νομιζω, εκτος και αν ειναι ηδη στα σκαρια ή εκτος θεματος.
Τα λατρεψα και μεχρι πριν καποια χρονια επαιζα αποκλειστικα τετοια παιχνιδια. Το random generation ηταν κλειδι σε αυτα τα παιχνιδια σε συνδιασμο με το crpg στοιχειο.
Εννοείται θα μπει το Rogue και άλλα roguelikes (πχ το nethack) που είχαν πρωτοβγεί μέχρι το 1989 (για να είναι ρετρό το θέμα έβαλα το χρονικό όριο, δεν θα γράψω πχ για το φοβερό Dwarf Fortress αφού είναι μοντέρνο παιχνίδι). Αφού λέω να γράψω για 2001 παιχνίδια έχει πολύ ψωμί. Είχα γράψει για roguelikes στο retromaniax, σε αντίστοιχο thread, αλλά δυστυχώς με την επίθεση τα έφαγε η μαρμάγκα τα περισσότερα. Αν έχεις πρόταση για κάποιο roguelike ρίχ'την! :)
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
15. Begin: A Tactical Starship Simulation (1988) Developer: Tom Nelson, Mike Higgins Publisher: Clockwork Software Platform: DOS
Παρότι θεωρείται ότι είναι computerised μεταφορά του επιτραπέζιου Star Fleet Battles o δημιουργός του παιχνιδιού το αρνείται. Επηρεάστηκε από το Trek73 χωρίς όμως να είναι κλώνος του, απλά πήρε κάποιες ιδέες αλλά χρησιμοποιούσε συνεχή κίνηση αντί αυτή των quadrant-sectors των trek games. Το παιχνίδι προσομοιώνει μάχες διαστημοπλοίων του Star Trek με 4 φυλές (Federation, Klingon, Romulan, Orion) και μπορεί να είναι από ένα εναντίον ενός μέχρι δεκάδες διαστημόπλοια. Επιλέγετε τους τύπους και τον αριθμό διαστημοπλοίων που θα έχει η κάθε πλευρά. Ο χάρτης του παιχνιδιού είναι top down και 2D και σε κάθε γύρο δίνετε οδηγίες, στην συνέχεια η AI παίρνει αποφάσεις και μετά γίνεται το resolution. Σε κάθε διαστημόπλοιο δίνεται μια προσωπικότητα: πόσο επιθετικό, πόσο γενναίο, πόσο πιστό είναι. Η ΑΙ είναι πολύ δύσκολος αντίπαλος και για τους αρχάριους είναι καλύτερη να έχετε συντριπτική υπεροχή διαστημοπλοίων απέναντι στον αντίπαλο, γιατί στο 1 προς 1 τα πράγματα είναι πολύ σκούρα. To παιχνίδι ως shareware έγινε ιδιαίτερα αγαπητό από τους gamers του είδους.

Ποια έκδοση να παίξετε: η 2 προσέθεσε βασικά γραφικά (η 1 ήταν ASCII) ενώ έχει μεταφερθεί και σε Windows. Ίσως το πιο ενδιαφέρον όμως, είναι ένα hack της δεύτερης έκδοσης που κάνει το παιχνίδι online multiplayer.
 

Ethaniel

Retro Starter
Messages
6
Reaction score
7
Points
3
Εννοείται θα μπει το Rogue και άλλα roguelikes (πχ το nethack) που είχαν πρωτοβγεί μέχρι το 1989 (για να είναι ρετρό το θέμα έβαλα το χρονικό όριο, δεν θα γράψω πχ για το φοβερό Dwarf Fortress αφού είναι μοντέρνο παιχνίδι). Αφού λέω να γράψω για 2001 παιχνίδια έχει πολύ ψωμί. Είχα γράψει για roguelikes στο retromaniax, σε αντίστοιχο thread, αλλά δυστυχώς με την επίθεση τα έφαγε η μαρμάγκα τα περισσότερα. Αν έχεις πρόταση για κάποιο roguelike ρίχ'την! :)
Οταν τα ανακαλυψα το 2000 ειχα πορωθει τοσο πολυ που ειχα φτιαξει μαζι με ενα φιλο μου 2 αρθρα για το PC Master. Δυστυχως ο τοτε κατοχος του dungeon.gr αρνηθηκε επειδη το email μας ηταν με κεφαλαια... τοτε δεν ξεραμε απο τετοια πραματα :p
Τελος παντων, σαν γνησιος hoarder τα εχω ακομα τα αρθρα. Απο τα πρωιμα roguelikes μου αρεσε το hack και το moria τα οποια μετεπειτα εγιναν Nethack και Angband και το all time favorite ADOM.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Οταν τα ανακαλυψα το 2000 ειχα πορωθει τοσο πολυ που ειχα φτιαξει μαζι με ενα φιλο μου 2 αρθρα για το PC Master. Δυστυχως ο τοτε κατοχος του dungeon.gr αρνηθηκε επειδη το email μας ηταν με κεφαλαια... τοτε δεν ξεραμε απο τετοια πραματα :p
Τελος παντων, σαν γνησιος hoarder τα εχω ακομα τα αρθρα. Απο τα πρωιμα roguelikes μου αρεσε το hack και το moria τα οποια μετεπειτα εγιναν Nethack και Angband και το all time favorite ADOM.
Done. Εννοείται θα μπουν και τα δύο. Το ADOM μάλλον όχι, γιατί ξεφεύγει από το χρονικό όριο του 1989 που έχω θέσει, αλλά ο δρόμος είναι μακρύς και ίσως στην πορεία να αλλάξω γνώμη και να μπουν και early '90s παιχνίδια, θα δούμε. Αν θες να γράψεις εσύ τα entries για αυτά τα παιχνίδια be my guest. :)
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
16. Star Raiders (1979) Developer: Doug Neubauer Publisher: Atari Platform: Atari 8-bit
Όταν ο Neubauer έφυγε από την National Semiconductor όπου δούλευε σε ένα home computer project που ακυρώθηκε, πήγε στην Atari μαζί με το μεγαλύτερο μέρος της ομάδας. Εκεί δούλεψε στο Pokey chip για τους οκτάμπιτους Atari υπό τον θρυλικό Jay Miner. Όταν ολοκληρώθηκε το τσιπάκι και περιμένοντας την ολοκλήρωση των άλλων custom chips, καταπιάστηκε με την ανάπτυξη του Star Raiders.

To Star Raiders ήταν βασισμένο στο Star Trek του Mayfield, αλλά εδώ παράτησε το turn-based gameplay και πήγε σε ένα real-time 3D παιχνίδι που έβλεπες την δράση από το κόκπιτ, κάτι πρωτάκουστο για τους προσωπικούς υπολογιστές της εποχής. Το παιχνίδι είναι τεχνολογικό θαύμα που χωρούσε σε μόλις 8k ROM και σε 8k RAM. Κράτησε τα charts, τα star sectors, το γέμισμα ενέργειας στις βάσεις, το ranking system και τα υπόλοιπα στοιχεία στρατηγικής του mainframe game αλλά εδώ έχουμε καταιγιστική δράση, με φοβερά γραφικά (το star field screen saver μόνο ήταν αιτία πώλησης πολλών Atari, ενώ στην συνέχεια έγινε ο στάνταρ screen saver για τα Windows) και συνθετικό ήχο από το Pokey. Ήθελε να προσθέσει ηχητικά εφέ samples από το Star Trek όπως και άλλα στοιχεία στο gameplay, όπως προσγείωση σε πλανήτες και μια trench scene (από το Star Wars) αλλά ο περιορισμός της μνήμης δεν το επέτρεπε. Όμως το ταχύτατο framerate, οι εκρήξεις, το warp εφέ άφησαν άναυδους τους gamers της εποχής. Το gameplay ραφιναρίστηκε από το playtesting που έκαναν οι υπάλληλοι της Atari κατά τα διαλείμματα τους.

Εκτός από τις αναφορές στο Star Trek, οι κακοί λέγονται...Zylons (από το Battlestar Galactica) ενώ τα διαστημόπλοια τους μοιάζουν με tie fighters, ένα πραγματικό μιξ γκριλ '70s sci-fi. Ήταν το πρώτο παιχνίδι των οκτάμπιτων Atari και το απόλυτο killer app που έπαιζε στις οθόνες του υπολογιστή στις βιτρίνες των καταστημάτων. Παρόλα αυτά δεν πήρε δεκάρα σε δικαιώματα και αυτός ήταν ο λόγος που αποχώρησε από την εταιρία. Eπέστρεψε για λίγο ως ανεξάρτητος developer όταν ανέπτυξε το πολύ εντυπωσιακό Solaris για το Atari 2600.

Ποια έκδοση να παίξετε: την ορίτζιναλ. Η έκδοση για Atari ST δεν προγραμματίστηκε από αυτόν, είναι πολύ πιο βαρετή και τα πίου πίου είναι άθλια.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Ας δούμε τα δύο παιχνίδια που ήταν sequel του εμβληματικού Star Raiders. To πραγματικό, και αυτό που εκδόθηκε τελικά.

17. The Last Starfighter (1984) Developer:Gary Stark, Bruce Poehlman Publisher: - Platform: Atari 8-bit, Atari 5200
Η ταινία φαινόταν ότι θα είναι το επόμενο Star Wars. Μια space opera όπου ένας νεαρός γήινος gamer γίνεται διαγαλαξιακός ήρωας. Οπότε η Atari άρπαξε τα δικαιώματα για τα videogames πιστεύοντας ότι έχει στα χέρια της μια τεράστια επιτυχία. Ετοίμαζε ένα arcade game ίδιο με αυτό που έπαιζε ο πρωταγωνιστής (και η ταινία στο τέλος το διαφήμιζε) και ένα παιχνίδι για τους οκτάμπιτους Atari. Όταν οι υπεύθυνοι της εταιρίας είδαν την ταινία στο post production κατάλαβαν ότι θα είναι αποτυχία και σκότωσαν το project: το arcade δεν εκδόθηκε ποτέ (βασιζόταν στον 68000 και στοίχιζε 10,000$, κόστος απαγορευτικό για τους ιδιοκτήτες ουφάδικων την εποχής), ενώ του Atari 8-bit παιχνιδιού του έγινε λίφτινγκ και το εξέδωσαν τελικά πολύ αργότερα (στο ενδιάμεσο η εταιρία πτώχευσε) το 1986 ως Star Raiders II. Η αλήθεια είναι ότι η ταινία είναι πολύ κακή και ξεχωρίζει μόνο για το πρωτοποριακό CGI δια χειρός John Whitney Jr. ρενταρισμένο σε ένα Cray supercomputer.

Ο Buce Poehlman δούλευε στην βιομηχανία άμυνας όταν είδε ότι ο φίλος του από το κολέγιο Gary Stark, που εργαζόταν στην Atari, έβγαλε περισσότερα σε μπόνους για το Cookie Monster Munch περισσότερα από ότι έβγαζε σε ένα χρόνο. Οπότε του πρότεινε να τον καλέσει στην Atari, όπερ και εγένετο και μαζί ξεκίνησαν να φτιάχνουν ένα first person 3D shooter αρχικά λεγόταν Orbiter. Ήταν ήδη στους 4-6 μήνες στην ανάπτυξη όταν ήρθαν τα αφεντικά και τους είπαν αυτό το παιχνίδι είναι κατάλληλο να γίνει το The Last Starfighter, μιας ταινίας που αγοράσαμε τα δικαιώματα. Γιαυτό το παιχνίδι δεν είχε καμία σχέση με το arcade που βλέπουμε στην ταινία αλλά είχε στοιχεία στρατηγικής και έμοιαζε στο Star Raiders που έμελλε να γίνει τελικά το sequel του. Η εταιρία πτώχευσε ενώ το παιχνίδι ήταν βασικά έτοιμο,την αγόρασε ο Jack Tramiel και, όπως οι περισσότεροι εργαζόμενοι, οι δύο developers έχασαν τελικά την δουλειά τους. Δύο χρόνια μετά τους κάλεσαν πίσω, να αλλάξουν το παιχνίδι τους και να το κάνουν Star Raiders II. Παρότι δεν τους άρεσε που το παιχνίδι τους θα γινόταν sequel του θρυλικού Star Raiders, αφού θεματικά ήταν άλλο πράγμα, αλλά τουλάχιστον χάρηκαν που επιτέλους το παιχνίδι τους θα έβγαινε στην αγορά.

Ποια έκδοση να παίξετε: Το Starfighter, που δεν εκδόθηκε ποτέ, με το τελικό Star Raiders II έχουν κάποιες διαφορές. Καταρχάς λείπει το εντυπωσιακό intro και όλες φυσικά οι αναφορές στην ταινία. Το Star Raiders II, έγινε πιο στρατηγικό (ώστε να μοιάσει περισσότερο στο πρώτο παιχνίδι), προστέθηκαν αστρικές βάσεις, ασπίδες και πολλά άλλα. Μπορείτε να βρείτε το πρωτότυπο The Last Starfighter πλέον στο internet όπως και το manual.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
Ας δούμε τώρα το πραγματικό sequel του Star Raiders που δεν εκδόθηκε ποτέ.

18. Star Raiders II (1984) Developer: Aric Wilmunder Publisher:- Platform: Atari 8-bit
Ο Aric Wilmunder είχε μεταφέρει παιχνίδια για τους οκτάμπιτους Atari, όπως το Temple of Apshai και το Crush, Crumble & Chomp κ.α. για την Automated Simulations (Epyx). Το 1983 προσελήφθη στην ονειρική του δουλειά όπως νόμιζε, να δουλέψει για την Atari. Τα πράγματα δεν ήταν όμως ειδυλλιακά για τον νεαρό Aric αφού του ανατέθηκε να περάσει τον BASIC κώδικα του Chris Crawford για το πειραματικό παιχνίδι Gossip (αυτό και τα υπόλοιπα παιχνίδια του Crawford θα τα δούμε αργότερα) σε assembly ώστε να επιταχυνθεί το παιχνίδι όπου έπαιρνε μία μέρα να υπολογιστεί ο κάθε γύρος. Η σχέση του με τον Crawford μόνο καλή δεν ήταν. Έλεγε ο Aric ότι το παιχνίδι είναι βαρετό, αλλά δεν τον άκουγε και απλά του απαντούσε ότι αν δεν συμφωνείς μαζί μου, απλά δεν καταλαβαίνεις. Η αλήθεια είναι ότι αν και πολύ ιδιοφυής, ο Chris Crawford λειτουργεί καλύτερα μόνος και όχι σε ομάδες.

Το πρωί δούλευε στο Gossip αλλά το βράδυ δούλευε σε 3D ρουτίνες, όπως το star field ή την περιστροφή των πλανητών. Λόγω της κακής σχέσης του με τον Crawford ήταν έτοιμος να παραιτηθεί όταν κάποιοι από το coin-op department παρατήρησαν την 3D δουλειά του και του ανέθεσαν να φτιάξει το sequel του Star Raiders. Ο Wilmunder είχε ήδη επαφή με τον πρόγονο του Star Raiders, το Star Trek, που το είχε προγραμματίσει στο γυμνάσιο σε ένα HP2000 και μάλιστα το είχε μετατρέψει σε ένα real time παιχνίδι. Επηρεασμένος από το coin-op department που έφτιαχναν το Empire, αποφάσισε στο sequel να μπορείς να πετάξεις στην επιφάνεια των πλανητών.

Όσο ήταν απορροφημένος στο Star Raiders II που ήταν σχεδόν μισοτελειωμένο στην Atari κυριαρχούσε το χάος. Και έτσι βρέθηκε απολυμένος όπως οι περισσότεροι υπάλληλοι της Atari. Όταν τα πράγματα ηρέμησαν και έκατσε η σκόνη προσέγγισε το νέο management, τους γιους του Tramiel, για να τους δείξει το παιχνίδι και να κανονίσουν κάποια συμφωνία. Ενθουσιάστηκαν και του είπαν να συνεχίσει. Συνέχισε την ανάπτυξη και στο δεύτερο ραντεβού οι Tramiel του λένε οκ τελείωσε το χωρίς όμως να δεσμευτούν με κάποιο συμβόλαιο. Κατάλαβε ότι κάποιο λάκο έχει η φάβα, αφού ανέπτυσσε ip που ανήκε στην Atari οπότε μπορούσαν να το πάρουν και να μην τον πληρώσουν τίποτα. Έτσι το έβαλε σε ένα κουτί, έπιασε δουλειά στην Lucasfilm όπου δούλεψε σε μερικά από τα σημαντικότερα παιχνίδια της εταιρίας, και τελικά επανεμφανίστηκε το 2015 δίνοντας στο κοινό την beta έκδοση του παιχνιδιού.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
19. The Sumerian Game (1964) Developer: Mabel Addis, William McKay Publisher: - Platform: IBM 7040
H εκτόξευση του δορυφόρου Sputnik δημιούργησε πανικό στις ΗΠΑ που θεώρησαν ότι πλέον είναι πίσω σε σχέση με την Σοβιετική Ένωση. Για την ανάκτηση του τεχνολογικού προβαδίσματος η κυβέρνηση αποφάσισε να χρηματοδοτήσει projects που θα έβαζαν τους υπολογιστές στην εκπαίδευση, έτσι δημιουργήθηκε το σύστημα PLATO και έτσι και το the Sumerian Game. Δεν γνωρίζω κατά πόσο τα βλαστάρια της Αμερικής βελτίωσαν τις επιδόσεις τους στα μαθήματα, αλλά μία ευχάριστη παρενέργεια του ψυχρού πολέμου (που προφανώς δεν υπήρχαν και πολλές) ήταν η συνεισφορά του στο gaming.
To The Sumerian Game είναι ένα οικονομικό simulation που απευθύνεται σε μαθητές της έκτης δημοτικού. Παίρνετε τον ρόλο του Luduga I, του άρχοντα ιερέα του Lagash στην Μεσοποταμία του 3500 π.χ. Ο λόγος που επιλέχθηκε αυτή η περίοδος ήταν γιατί το τότε εκπαιδευτικό σύστημα δεν έδινε αρκετή σημασία στους προ-Ελληνικούς πολιτισμούς. Αν και υπήρχαν οικονομικά simulations πιο πριν, ήταν πολύ "ξερά", σκέτα νούμερα, και απευθύνονταν σε εταιρίες, οπότε σίγουρα δεν κατατάσσονται ως "παιχνίδια". Εδώ έχουμε τον πρώτο edutainment τίτλο, ο οποίος μάλιστα σχεδιάστηκε από μια δασκάλα του δημοτικού, την Mabel Addis. Το παιχνίδι είχε πολύ πρόζα, αφού ο υπολογιστής έπαιρνε τον ρόλο του πιστού σας συμβούλου και σας "μιλούσε" με το ανάλογο ύφος, όπως: "βασίζομαι πολύ στην σοφία σου, Luduga, αλλά είμαι και εδώ για να σε βοηθήσω". Αυτό κάνει την Mabel την πρώτη γυναίκα game designer, αλλά και την πρώτη συγγραφέα σε computer games.

Το παιχνίδι ξεκινάει με ένα εικοσάλεπτο intro (τύφλα να έχει ο Hideo Kojima) όπου μια μαγνητοταινία εξηγεί την εποχή και το παιχνίδι, ενώ ένας προτζέκτορας δείχνει slides με φτιαγμένες φωτογραφίες που δείχνουν εικόνες της εποχής, αλλά και γραφήματα και οικονομικές έννοιες. Παίζεται σε teleprinter τερματικό, όπου ο μαθητής γράφει τις εντολές/διαταγές και ο υπολογιστής τυπώνει τα αποτελέσματα ως αναφορές του συμβούλου του άρχοντα. Το παιχνίδι χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος ελέγχετε τον Luduga I και έχετε το πρόβλημα του πόσο σιτάρι από την παραγωγή θα δώσετε στον λαό για να φάει, πόσο θα κρατήσετε στις αποθήκες και πόσο θα χρησιμοποιήσετε για την σπορά της επόμενης σοδειάς. Υπάρχουν φυσικές καταστροφές που θα σας δυσκολέψουν, όπως πλημμύρες και φωτιές, ή σάπισμα του σιταριού στις σιταποθήκες. Αν πηγαίνετε καλά θα αυξάνεται ο πληθυσμός και η παραγωγή.
Στο δεύτερο μέρος όπου ελέγχετε τον Luduga II, ξεκινάει ένα πρώιμο tech tree. Η εφεύρεση του τροχού, των λιπασμάτων, της εναλλαγής καλλιεργειών, της αγγειοπλαστικής και άλλων τεχνών, βελτιώνει την παραγωγή και την ευημερία του λαού σας. Στο τρίτο μέρος, όπου ελέγχετε τον Luduga III, ξεκινάει το εμπόριο ή ακόμα και οι επιδρομές, όπως και η ανάπτυξη υποδομών, με σχολεία, δρόμους, αρδευτικά κανάλια.

Δυστυχώς το επαναστατικό αυτό παιχνίδι δεν διασώζεται. Υπάρχουν εκτενείς περιγραφές, ως έκθεση για το υπουργείο παιδείας με τα τεστ που έγιναν σε μαθητές του δημοτικού, αλλά ο πηγαίος κώδικας, η μαγνητοταινία, κλπ. δεν έχουν βρεθεί και δυστυχώς όλοι οι συντελεστές του παιχνιδιού έχουν πεθάνει. Υπάρχουν όμως σκέψεις για ανακατασκευή του παιχνιδιού και ίσως τα χαμένα κομμάτια του να βρίσκονται σε κάποια αποθήκη της IBM. Το παιχνίδι ήταν η βάση για το King of Sumeria, που έγινε γνωστό ως Hamurabi που θα το δούμε την επόμενη φορά.
 

geoanas

Commodore Vampire
Staff member
Messages
6,956
Reaction score
5,346
Points
223
(μικρή παρένθεση εκτός θέματος)
Sticky it is then :)
(Συνεχίστε παρακαλώ :) )
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
20. Hamurabi (1968) Developer: Doug Dyment Publisher: - Platform: PDP-8
O Doug Dyment εργαζόταν στην DEC την δεκαετία του '60. Σε μια ομιλία του στο πανεπιστήμιο της Alberta ένας φοιτητής τον προσέγγισε και του περιέγραψε το Sumerian Game. Ο Doug σκέφτηκε ότι είναι πολύ καλό για demo της νέας γλώσσας που είχε φτιάξει ο Richard Merrill, την FOCAL και έτσι γεννήθηκε το King of Sumeria.
To παιχνίδι έπρεπε να χωρέσει στα 4Κ του υπολογιστή οπότε τα περισσότερα μέρη του παιχνιδιού κόπηκαν. Στην ουσία είναι το πρώτο μέρος του Sumerian Game, όπου αποφασίζετε πόσο θα ταΐσετε τον λαό σας, πόση γη θα καλλιεργήσετε και πόσα στρέμματα θα πουλήσετε ή θα αγοράσετε. Μπορεί να πέσει πανούκλα και να αφανίσει μέρος του πληθυσμού και ποντίκια τρώνε το σιτάρι στις αποθήκες. Λόγω του περιορισμού της μνήμης όλο το κείμενο εξαφανίστηκε και έμεινε μόνο το resource management, μάλιστα τίγκαρε την μνήμη τόσο πολύ που το Hammurabi έπρεπε να γραφτεί με ένα m. Η αργότερη επιτυχία του παιχνιδιού, έκανε αυτό το ορθογραφικό λάθος να μείνει και μεγάλο μέρος του κόσμου να το γράφει πλέον ως Hamurabi. Αντίθετα με τις μετέπειτα εκδόσεις δεν παίζετε τον διάσημο βασιλιά, αλλά ο Hamurabi είναι ο υπηρέτης σας που αναφέρει τα αποτελέσματα των διαταγών σας.
To 1971 o David Ahl της DEC μετέφερε το παιχνίδι από την FOCAL στην BASIC και ήταν μέσα στα παιχνίδια του βιβλίου που εξέδωσε το 101 BASIC Computer Games, το 1973. Όμως δεν ήταν μια απευθείας μεταφορά, ο Ahl χρωμάτισε το παιχνίδι με κείμενο. Ενώ δεν γνώριζε την ύπαρξη του The Sumerian Game της Mabel Addis κατά μια φοβερή σύμπτωση δύο προτάσεις μοιάζουν πάρα πολύ: Στο Hamurabi του Ahl o Hamurabi λέει "I beg to report you" που είναι παρόμοιο με το "Sir, I'm sorry to report" του παιχνιδιού του 1964.
Το 1978 ο Ahl έκανε επανέκδοση του βιβλίου του, πλέον ως BASIC Computer Games. Αυτή την φορά από την BASIC της DEC, τα παιχνίδια ήταν γραμμένα για Microsoft BASIC που χρησιμοποιούσαν οι μικροϋπολογιστές. Το βιβλίο ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο πωλήσεις οπότε το Hamurabi πέρασε σε όλους τους υπολογιστές και έγινε πασίγνωστο.
Ποια έκδοση να παίξετε: Όποια σας βολεύει, αλλά μπορείτε να δείτε μια μοντέρνα μεταφορά (2019) που παίζεται offline και online που έχει και easy mode που σας εξηγεί τους κανόνες.
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
21. Kingdom (1974) Developer: Lee L. Schneider, Todd L. Voros Publisher: - Platform: various
Φυσικά βγήκαν πολλές εκδοχές του Hamurabi για όλα τα συστήματα, με διάφορες προσθήκες και βελτιώσεις, κάτι που σταδιακά οδήγησε στα city building και god games. Μία από αυτές ήταν το Kingdom όπου πλέον ελέγχετε ένα μεσαιωνικό βασίλειο. Το 1976 o Vince Talbot έγραψε το Dukedom μια σημαντικά αλλαγμένη έκδοση του Kingdom. Πλέον ελέγχετε ένα δούκα στην υπηρεσία του βασιλιά. Πρέπει να πληρώνετε φόρους, αλλά μπαίνετε και σε πόλεμο με τους άλλους δούκες. Μπορείτε να προσλάβετε μισθοφόρους για τον πόλεμο και αν νικήσετε ολοκληρωτικά μπορείτε να καταλάβετε το αντίπαλο δουκάτο. Η άνοδος της δύναμης σας θα αποτελέσει απειλή για το στέμμα που θα απαιτήσει διπλάσιο φόρο. Αν κάποια στιγμή αρνηθείτε, ο βασιλιάς θα επιτεθεί και αν τον κερδίσετε στην μάχη θα στεφθείτε εσείς βασιλιάς. Το παιχνίδι εκδόθηκε στο Big Computer Games του David Ahl, sequel του BASIC Computer Games, το 1984.
Ποια έκδοση να παίξετε: To 1986 o Leon Baradat έγραψε μια έκδοση για GW BASIC, το Manor, που ήταν ιστορικά πιο ακριβής και πιο περίπλοκη. Διεξάγεται στην Αγγλία του 14ου αιώνα, τα φέουδα έχουν διαφορετική δύναμη το καθένα, υπάρχουν διαφορετικοί τίτλοι ευγενείας, ενώ οι χωρικοί μπορούν να εξεγερθούν εναντίον σας αν δεν είναι ικανοποιημένοι.

22. Santa Paravia en Fiumaccio (1978) Developer:George Blank Publisher: Instant Software Platform: TRS-80 κ.α.
Το παιχνίδι πρωτοεμφανίστηκε στο Softside Magazine, περιοδικό με listings για τον TRS-80. Είναι παιχνίδι σε στυλ Hamurabi αλλά διεξάγεται στην Ιταλία του 1400 και ελέγχετε μια πόλη-κράτος. Παίζετε εναντίον άλλων παικτών (σε hotseat) και πρέπει να ανεβείτε σε τίτλους ευγενείας, μέχρι να στεφθείτε βασιλιάς. Η μεγάλη του προσθήκη ήταν ότι όσο αναπτύσσετε την οικονομία σας εκτός από την αγορά γης και στρατού μπορείτε να χτίσετε και κτήρια που είτε παράγουν εισόδημα είτε προσδίδουν πρεστίζ. Αυτό ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα που μας οδήγησε σε παιχνίδια όπως το Civilization.
Ποια έκδοση να παίξετε: Υπάρχουν και μοντέρνες εκδόσεις του παιχνιδιού, αλλά μένοντας σε retro συστήματα, δείτε αυτή για Amiga.

23. Warren's World: Lost Colony (1981) Developer: David Feitelberg Publisher: Acorn Software Platform: TRS-80 κ.α.
Hamurabi στο διάστημα. Τα πράγματα πάνε άσχημα για την αποικία και οι άποικοι σας έχουν εκλέξει οικονομικό διευθυντή όπου πρέπει να αναπτύξετε την οικονομία μέχρι να έρθει το διαστημόπλοιο από την Γη για να σας σώσει. Αν αποτύχετε, οι εργάτες θα σας ρίξουν από την εξουσία. Αρκετά πιο περίπλοκο από το αρχικό Hamurabi αφού πλέον εκτός από την καλλιέργεια της γης πρέπει να ασχοληθείτε με την εξόρυξη, την βιομηχανία, την ενέργεια και τις μεταφορές. Πρέπει να εξερευνήσετε τον πλανήτη και να αποικήσετε νέα μέρη για να πάρετε περισσότερες πρώτες ύλες. Για να μην σας ρίξουν, οι εργάτες θα πρέπει να πληρώνονται καλά αλλά θα πρέπει και να εξισορροπήσετε τις οικονομικές ανισότητες μεταξύ των κλάδων τις οικονομίας. Αν ένας τομέας δεν πάει καλά μπορείτε να δώσετε αυξήσεις για να πείσετε πιο πολύ κόσμο να ασχοληθεί με αυτόν. Όμως αυτό θα προκαλέσει την οργή των άλλων κλάδων που πληρώνονται λιγότερο.
Ποια έκδοση να παίξετε: Atari 8-bit
 

Leon

Retro Starter
Messages
91
Reaction score
355
Points
53
24. Lunar Landing (1969) Developer: Jim Storer Publisher: - Platform: PDP-8
Στις 20 Ιουλίου κλείσαμε 50 χρόνια από την πρώτη προσσελήνωση του ανθρώπου, ένα μνημειώδες γεγονός που παρακολούθησαν εκατομμύρια τηλεθεατές ζωντανά στους δέκτες τους. Ένα από αυτούς ήταν και ο Jim Storer, τότε δεκαεπτάχρονος μαθητής γυμνασίου στην Μασαχουσέτη. Τον ενέπνευσε να γράψει ένα παιχνίδι στον υπολογιστή του γυμνασίου του, έναν DEC PDP-8 με teletype printer. To Lunar, ή Lunar Landing, ήταν ένα text turn based παιχνίδι όπου έπρεπε να καταφέρετε να προσσεληνώσετε το lunar module. Ξεκινάτε σε ελεύθερη πτώση και κάθε γύρο (που κρατάει 10 δευτερόλεπτα) και μπορείτε να αλλάξετε μόνο την τιμή των καυσίμων που καίτε για να επιβραδύνετε την κάθοδο σας. Παρά την απλότητα του προγράμματος, μόλις 50 γραμμές κώδικα σε FOCAL-69 μια γλώσσα σαν την BASIC, το παιχνίδι κατάφερε να μαγνητίσει μια ολόκληρη γενιά computer gamers που μεγάλωσαν με τις αποστολές Apollo και να δημιουργήσει ένα ολόκληρο genre, τα Lunar Lander games, και να αποτελέσει έναν από τους πρώτους simulators.
Ο Storer έστειλε το παιχνίδι του στην DEC, που το δημοσίευσε στο newsletter της, ενώ ο David Ahl το μετέφερε σε BASIC και το εξέδωσε μαζί με δύο παραλλαγές του στο 101 BASIC Computer Games. το 1973. Σύμφωνα με τον Ahl το 1978, το Lunar ήταν το πιο δημοφιλές computer game της δεκαετίας (ένα εύσημο που φαντάζομαι το μοιράζεται με το Star Trek αφού και τα δύο μεταφέρθηκαν σε όποιον υπολογιστή υπήρχε την δεκαετία του '70).

Ποια έκδοση να παίξετε: Μπορείτε να παίξετε μια έκδοση που είναι κοντά στην αυθεντική online ή να δοκιμάσετε την πιο περίπλοκη έκδοση LEM του William Labaree II όπου έχει και ένα βασικό display του υψομέτρου σας. Θα χρειαστείτε την Vintage Basic με την οποία θα μπορέσετε να παίξετε όλα τα παιχνίδια του 101 BASIC Computer Games. Αλλά ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει να δοκιμάστε να παίξετε ένα Lunar Landing game στον ίδιο τον υπολογιστή του Apollo Lunar Module! To Apollo Guidance Computer έχει προσομοιωθεί στο https://www.ibiblio.org/apollo/ και κάποιος προγραμμάτισε ένα Lunar Landing sim σε αυτό. Εδώ τα πράγματα είναι διαφορετικά. Καταρχάς ο υπολογιστής δεν είχε χαρακτήρες κειμένου, επικοινωνούσε με λαμπάκια και αριθμούς. Κατά δεύτερον το παιχνίδι πλέον είναι real time και ελέγχετε την ταχύτητα καθόδου με το joystick (το Lunar Module είχε joystick που επικοινωνούσε με τον AGC). Στο παρακάτω video θα δείτε κάποιους που κατάφεραν να αποκαταστήσουν ένα AGC και να το "κοροϊδέψουν" ότι όντως πετάει ένα LM και να τρέξουν όλο το software μέχρι την προσσελήνωση. Δεν είναι το παιχνίδι, αλλά το πραγματικό software, όμως είναι αρκετά κοντά αφού ελέγχετε μόνο την ταχύτητα καθόδου.
 
Top